سیزدهم آذر ماه، روز بیمه

در تقویم رسمی ما، روز سیزدهم آذر ماه به نام روز «صنعت بیمه» ثبت شده است. علت این نامگذاری شاید جلب توجه به اهمیت بیمه در راستای مقابله با خطرات و ریسکهای موجود در زندگی است.

بیمه چیست؟

معنای لغوی واژۀ «بیمه»، اطمینان، ضمانت، حفظ و نگهداری در برابر حوادث و خطرات است و در اصطلاح، ضمانت مخصوصی است از جان یا مال که در تمدن جدید رواج یافته است. در حقیقت، بیمه پیمانی است که بر پایه آن شرکت بیمه (بیمهگر) تعهد میکند در برابر مقدار پولی که فرد یا شرکت دیگری (بیمهگذار) به او پرداخت میکند، زیان وارد شده به بیمهگذار را در پی رویدادی ناخواسته جبران کند. پولی را که بیمهگذار به بیمهگر میپردازد، حق بیمه و آنچه را که بیمه میشود، موضوع بیمه مینامند.

با توجه به پیشینه این پدیده در ایران، انواع گوناگونی از بیمه ها و نیز شرکتهای متنوعی هستند که خدمات بیمه ای را به افراد ارائه میدهند؛ از بیمه حوادث، آتش سوزی و سرقت گرفته تا بیمه های تکمیلی و بیمه عمر، تمامی انواع خدمات بیمه ای در کشور ما رایج است.

تاریخچه بیمه

از آن جا که زندگی بشر همیشه دستخوش تغییرات و در معرض خطراتی اجتناب ناپذیر بوده است، اندیشیدن به شیوه هایی که بتواند ضرر و زیان ناشی از رویدادهای طبیعی و غیر طبیعی ای را کاهش دهد که در طول زندگی برای بشر رخ میدهد، یکی از ضروریترین نیازهای بشر بوده است. همچنین محافظت از داشته های باارزشی که انسان در اختیار دارد نیز یکی از اهداف بیمه هاست. در نتیجه قدمت این صنعت را باید در طول تاریخ جستجو کرد.

نخستین بیمه ها در دنیا

نخستین شکل بیمه در دنیا، ویژۀ دریانوردان و بازرگانان دریایی بود که در صدد یافتن راهی بودند که کالاهای خود را به هنگام عبور از دریا با مخاطرات کمتری روبه رو کنند. بازرگانان چینی برای جلوگیری از ایجاد خطر برای تمام سرمایه خود، کالاهایشان را در چند کشتی و قایق مختلف توزیع میکردند، بازرگانان فنیقی و بابلی برای تامین کالا و هزینه حمل آن با کشتی وام با بهره بالا میگرفتند و اگر حادثه ای برای کالایشان رخ میداد، مجبور به بازگرداندن وام نبودند. بهره بالایی که این بازرگانان میپرداختند در حقیقت حق بیمه آنها بود و از این طریق ریسک بروز حوادث غیرمترقبه را کاهش میدادند. این شیوه که در استوانه قانون حمورابی نیز آمده است، کمی بعد توسط ایتالیاییها در بندرهای ونیز، لمباردی و جنوآ مورد استفاده قرار گرفت و پس از آن به انگلستان رفته و اندک اندک در کل اروپا فراگیر شد.

بیمه های ایرانی

بیمه به شکل سنتی آن به مفهوم وجود نوعی تعاون و همیاری اجتماعی با هدف سرشکن کردن زیان فرد و یا افراد معدود بین همه افراد گروه یا جامعه در ایران سابقه طولانی داشته است.

در گذشتههای دور، اولین نمونههای بیمه در ایران باستان یافت شده است. طبق پژوهشهای باستان شناسان و لوحهها و اسناد به دست آمده، در روزگاری که ابنیهای چون اهرام مصر با زور و ظلم به دست بردگان و اسرای جنگی ساخته میشد،

در تخت جمشید هر فرد، حتی اسیران جنگی برای کاری که انجام میدادند مزد دریافت میکردند و اگر در حین کار بیمار میشدند و فوت می کردند، خانواده او مستمری میگرفتند.

این شیوه را شاید بتوان ابتدایی ترین نوع بیمه در ایران دانست.

پیش از آن در دورۀ کیقباد (حدود پنج هزار سال پیش)، اگر کسی دچار آسیب میشد باید به او تاوان یا بیمه داده میشد که به بیمه، «تاوان» و به بیمه شدگان «دریغمندان» میگفتند.

بیمه در ایران امروزی

بیمه به شکل پیشرفته و امروزی آن، برای اولین بار در سال ۱۲۶۹ هجری شمسی در کشور ما مطرح شد. در این سال مذاکراتی بین دولت ایران و سفارت روس به عمل آمد و متعاقب آن امتیاز فعالیت انحصاری در زمینه بیمه و حمل و نقل برای مدت ۷۵ سال به یک تبعه روس بنام «لازارپلیاکف» واگذار شد. با این وجود نامبرده ظرف مهلت سه سالی که جهت آغاز فعالیت بیمهای برای وی در نظر گرفته شده بود قادر به تأسیس شرکت بیمه مورد نظر نگردید و به همین جهت این امتیاز از وی سلب شد. متعاقباً در سال ۱۲۸۹ هجری شمسی دو شرکت بیمه روسی به نامهای «نادژدا» و «کافکازمرکوری» اقدام به تأسیس نمایندگی بیمه جهت بازدید و پرداخت خسارت در ایران نمودند.

قانون ثبت شرکت ها

به تدریج و از سال ۱۳۱۰، پس از تصویب قانون ثبت شرکتها، شرکتهای بیمه ای اروپایی از انگلیس، آلمان، اتریش، سوئیس و سایر کشورهای اروپایی وارد ایران شده و پس از ایجاد شعبه، به فعالیت بیمه ای پرداختند. در همین سال، حضور شرکتهای بیمه ای متعدد و فعالیت رو به گسترش آنها، مسئولان کشور را به فکر ایجاد یک شرکت بیمه ایرانی واداشت.

سرانجام در همان سال، دکتر الکساندر آقایان پیشنهاد تأسیس بیمه ایران را به علی اکبر داور، وزیر مالیه وقت، داد و در ۱۵ آبان سال ۱۳۱۴، شرکت سهامی بیمه ایران با سرمایه دو میلیون تومان به عنوان اولین شرکت ایرانی بیمه تأسیس شد.
تأسیس شرکت بیمه ایران را میتوان نقطه عطفی در تاریخ فعالیت بیمه کشور دانست، زیرا از آن پس دولت با در اختیار داشتن تشکیلات اجرائی مناسب قادر به کنترل بازار و نظارت بر فعالیت مؤسسات بیمه خارجی شد.

سپس، قانون بیمه در اردیبهشت ۱۳۱۶ خورشیدی به تصویب مجلس شورای ملی رسید و بیمه سازمانهای دولتی به آن شرکت بیمه ایران واگذار شد. همچنین، شرکتهای دولتی موظف شدند ۲۵ درصد از بیمههای صادرۀ خود را در ایران، نزد شرکت سهامی بیمه ایران، بیمه اتکایی کنند.

اهمیت بیمه

چه کسی است که بتواند ادعا کند از انواع و اقسام خطرات در امان است؟ پاسخ ساده است؛ هیچ کس. در نتیجه برخورداری از یک نظام کارآمد برای جبران خسارات وارده ناشی از رویدادها، یک الزام است. به نحوی که در دنیای امروز، بیمه میتواند تمامی ابعاد زندگی انسان را تحت پوشش خود قرار دهد. تنوع انواع مختلف بیمه ها در سطح دنیا، اعم از بیمه هایی که ضامن جان و سلامت انسان هستند و نیز بیمه های بازرگانی و آنچه که با مال انسانها در تماس است، خود گواه خوبی بر این مدعاست.